Những vụ án vi phạm chính sách kế toán và trốn thuế lớn kéo dài và có tổ chức liên tục được khởi tố,, nhiều DN bị nghi vấn lập hai hệ thống kế toán và chênh lệch doanh thu hàng nghìn tỷ đồng. Với động thái mạnh tay này, cơ quan quản lý đã gửi thông điệp mạnh tay tới các DN.
Mới đây, Công an Hà Nội khởi tố các cá nhân liên quan tại Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu với cáo buộc lập hai hệ thống sổ sách kế toán nhằm che giấu doanh thu thực tế lên đến hàng nghin tỷ đồng. Vụ việc này cũng nhiều 'đại án' trốn thuế đã được phanh phui đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro hệ thống trong quản trị doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề minh bạch tài chính và tuân thủ pháp luật thuế.
Những con số vi phạm hàng nghìn tỷ đồng không chỉ phản ánh quy mô sai phạm, mà còn cho thấy mức độ tinh vi và kéo dài của hành vi. Quan trọng hơn, nó đặt ra câu hỏi lớn về cách thức vận hành và kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp, khi một sai lệch có thể tồn tại trong nhiều năm mà không bị phát hiện kịp thời.
.png)
Lập hai sổ kế toán: Gian lận thuế, đối mặt trách nhiệm hình sự
Chia sẻ với Vietnamfinance, Luật sư Phạm Thị Quỳnh Trang - Công ty Luật TNHH Việt Anh 24H, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, cho biết việc lập hai hệ thống sổ sách kế toán trong cùng một kỳ kế toán là hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Kế toán 2015.
Theo bà Trang, bản chất của hành vi này là che giấu doanh thu, làm sai lệch quy mô hoạt động kinh doanh nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Khi vi phạm kéo dài, có tổ chức và giá trị lớn, hành vi này hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính.
“Việc duy trì song song hai hệ thống sổ sách kế toán thực chất là một hình thức gian lận có chủ đích. Nếu quy mô vi phạm lớn và kéo dài nhiều năm, doanh nghiệp và cá nhân liên quan sẽ phải đối mặt với trách nhiệm hình sự”, bà Trang nhấn mạnh.
Trường hợp các vụ án liên quan mới đây, với chênh lệch doanh thu lên tới hàng nghìn tỷ đồng, cho thấy đây không phải là sai sót kế toán đơn lẻ, mà là một hệ thống vận hành có chủ đích. Điều này không chỉ đẩy doanh nghiệp vào vùng rủi ro pháp lý cao, mà còn đặt ra vấn đề về đạo đức kinh doanh và văn hóa tuân thủ.
Ở góc độ quản trị, minh bạch tài chính giữ vai trò cốt lõi trong việc duy trì niềm tin của thị trường. Một khi số liệu tài chính không còn phản ánh đúng thực tế, toàn bộ hệ thống ra quyết định sẽ bị sai lệch. Doanh nghiệp có thể đưa ra các chiến lược đầu tư, mở rộng hoặc huy động vốn dựa trên những dữ liệu không chính xác, từ đó làm gia tăng rủi ro vận hành.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về tính minh bạch, đặc biệt với các doanh nghiệp có quy mô lớn hoặc định hướng phát triển dài hạn, việc tuân thủ chuẩn mực kế toán và thuế không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để tồn tại.
Lỗ hổng quản trị trong nhiều doanh nghiệp
Luật sư Phạm Thị Quỳnh Trang cho rằng, tình trạng lập hai hệ thống sổ sách kế toán không phải là hiện tượng hiếm, đặc biệt ở các doanh nghiệp có tỷ lệ giao dịch tiền mặt cao hoặc hệ thống quản trị chưa hoàn thiện.
Theo bà, nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố mang tính hệ thống. Trước hết là nhận thức pháp lý chưa đầy đủ. Không ít doanh nghiệp chưa lường hết được hậu quả pháp lý nghiêm trọng của hành vi, hoặc đánh giá thấp rủi ro bị phát hiện.
Bên cạnh đó là năng lực quản trị tài chính còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa, chưa xây dựng được hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả. Việc thiếu phân tách chức năng và trách nhiệm trong quản lý tài chính khiến một cá nhân hoặc một nhóm nhỏ có thể chi phối toàn bộ dữ liệu kế toán.
“Trong một số trường hợp, doanh nghiệp tập trung quá nhiều vào tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường mà xem nhẹ nghĩa vụ tuân thủ pháp luật. Đây là một sai lầm mang tính chiến lược”, bà Trang nhận định.
Ngoài ra, môi trường pháp lý với nhiều quy định phức tạp, thay đổi nhanh cũng tạo ra thách thức cho doanh nghiệp trong việc cập nhật và áp dụng. Khi cơ chế hướng dẫn chưa thực sự dễ tiếp cận, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng thực hiện sai mà không nhận thức đầy đủ về hậu quả.
Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi vẫn nằm ở động cơ lợi nhuận. Việc tìm cách giảm nghĩa vụ thuế có thể mang lại lợi ích ngắn hạn, nhưng luôn đi kèm với rủi ro pháp lý lớn. Khi sai phạm bị phát hiện, chi phí phải trả thường cao hơn rất nhiều so với lợi ích đạt được.
Theo quy định hiện hành, pháp nhân vi phạm có thể bị phạt tới 10 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động hoặc bị cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực. Cá nhân liên quan có thể đối mặt với mức án tù lên đến 20 năm nếu gây thiệt hại lớn.
Tuy nhiên, thiệt hại lớn nhất đối với doanh nghiệp lại nằm ở uy tín và niềm tin thị trường.
Bà Trang nhấn mạnh, trong môi trường kinh doanh hiện đại, uy tín là tài sản quan trọng bậc nhất. Một khi doanh nghiệp bị gắn với hành vi gian lận tài chính, việc phục hồi niềm tin của khách hàng và đối tác sẽ vô cùng khó khăn.
Không dừng lại ở đó, doanh nghiệp còn phải đối mặt với hàng loạt hệ lụy như gián đoạn hoạt động kinh doanh, mất cơ hội hợp tác, khó tiếp cận nguồn vốn và suy giảm giá trị thương hiệu. Những tổn thất này có thể kéo dài trong nhiều năm và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển.
Doanh nghiệp cần làm gì để tránh ‘vết xe đổ’?
Từ vụ việc này, Luật sư Phạm Thị Quỳnh Trang khuyến nghị, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực tuân thủ và quản trị tài chính.
Theo bà, trước hết doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, thống nhất, đảm bảo phản ánh đúng bản chất giao dịch. Đồng thời, cần thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, phân quyền rõ ràng để tránh việc tập trung quyền lực tài chính vào một cá nhân.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là các giải pháp hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu sai sót. Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng tăng cường giám sát dữ liệu, việc “lách luật” gần như không còn dư địa.
“Doanh nghiệp cần coi việc tuân thủ pháp luật thuế là một phần của chiến lược phát triển bền vững, thay vì xem đó là chi phí cần tối thiểu hóa”, bà Trang chia sẻ.
Câu chuyện từ các vụ án trốn thuế cho thấy rõ một thực tế những lợi ích ngắn hạn từ việc gian lận tài chính không thể bù đắp được rủi ro dài hạn. Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng hiện đại, dữ liệu ngày càng minh bạch và kết nối chặt chẽ, doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy từ đối phó sang tuân thủ. Minh bạch tài chính vì thế không còn là một tiêu chuẩn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại.