VPBank và HDBank vừa vượt qua cửa gia nhập hệ thống chỉ số toàn cầu của FTSE Russell, nhưng bài toán room ngoại có thể khiến lợi ích từ nâng hạng bị thu hẹp ngay từ những kỳ rà soát đầu tiên.
Theo lộ trình nâng hạng, Việt Nam bắt đầu được đưa vào hệ thống chỉ số FTSE Global Equity Index Series từ ngày 21/9/2026 với hệ số ban đầu 10%. Tỷ lệ này dự kiến tăng lên 30% vào tháng 3/2027, 65% vào tháng 6 và hoàn tất 100% vào tháng 9/2027. VPBank (HoSE: VPB) và HDBank (HoSE: HDB) đều nằm trong nhóm cổ phiếu Việt Nam được FTSE lựa chọn, nhưng cũng là hai trường hợp đáng chú ý khi đồng thời chuẩn bị những kế hoạch huy động vốn có yếu tố nhà đầu tư nước ngoài.
Càng hút thêm vốn ngoại, phần room còn lại càng hẹp. Trong khi đó, FTSE không chỉ nhìn vào giới hạn sở hữu nước ngoài tối đa, mà còn theo dõi phần dư địa còn lại cho nhà đầu tư ngoại. Một cổ phiếu mới gia nhập chỉ số phải còn tối thiểu 20% dư địa sở hữu nước ngoài. Sau khi đã trở thành thành viên, ngưỡng duy trì giảm xuống 10%.
Dư địa này được tính bằng phần chênh lệch giữa giới hạn sở hữu nước ngoài tối đa và tỷ lệ thực tế đang do nhà đầu tư ngoại nắm giữ, chia cho giới hạn tối đa. Điều đó có nghĩa VPB và HDB có thể vừa vượt qua cửa gia nhập tháng 9 nhưng lại nhanh chóng rơi vào vùng cảnh báo nếu các đợt phát hành riêng lẻ làm room bị lấp thêm.
Vào FTSE, VPB có thể cần room gần 38%, HDB phải vượt khoảng 32,3%
Điều lệ trước đây của VPBank quy định tổng sở hữu nước ngoài không vượt quá 30% vốn điều lệ. Tuy nhiên, VPBank là ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc GPBank, do đó thuộc nhóm có thể được áp dụng giới hạn sở hữu nước ngoài cao hơn mức thông thường 30%, tối đa 49%, theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Điểm quan trọng là 49% không tự động trở thành room của VPBank. Theo quy định, Ngân hàng Nhà nước phải thông báo mức sở hữu nước ngoài tối đa cụ thể được phê duyệt và thời gian áp dụng.
Tại ĐHĐCĐ 2026, VPBank thông qua kế hoạch phát hành hơn 624 triệu cổ phiếu riêng lẻ cho một nhà đầu tư nước ngoài trong quý III-IV/2026. Đáng chú ý, thông tin từ phương án tăng vốn cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài của VPBank, từ mức khoảng 25% đầu tháng 4/2026, có thể tăng lên khoảng 34% vốn điều lệ sau các bước tăng vốn.
Nếu sở hữu ngoại thực tế tiến tới 34%, mức room 30% đương nhiên không còn phù hợp. Nhưng kể cả room được nâng lên trên 30%, VPBank vẫn cần một khoảng cách đủ lớn để bảo đảm dư địa theo tiêu chuẩn FTSE. Theo tính toán, để duy trì dư địa tối thiểu 10%, giới hạn sở hữu nước ngoài phải đạt khoảng 37,8%. Muốn có vùng đệm 20%, mức room cần vào khoảng 42,5%.
Do đó, với VPBank, nếu kế hoạch vốn khiến tỷ lệ sở hữu ngoại thực sự tiến tới vùng 34%, mức nâng cần thiết để bảo vệ hệ số FTSE phải lớn hơn nhiều. Trần 49% vì thế bắt đầu có ý nghĩa thực tế hơn, dù mức cuối cùng vẫn phụ thuộc phương án được phê duyệt.
HDBank có bài toán khác nhưng cũng không kém phần nhạy cảm. Hồ sơ công bố thông tin của HDB cho thấy UBCKNN từng tiếp nhận việc thay đổi tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa của ngân hàng lên 27% và đề nghị HDB phối hợp với VSDC thực hiện điều chỉnh ở mức này. Trong khi đó, HDB từng công khai đề cập khả năng tỷ lệ sở hữu nước ngoài được nâng lên 49% theo cơ chế dành cho ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc.
Theo phương án phát hành riêng lẻ tối đa 700 triệu cổ phiếu được công bố trong năm 2026, các thông tin dẫn từ tài liệu HDBank cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài có thể tăng từ khoảng 21,5% lên 29,1% sau phát hành. Nếu vậy, room 27% rõ ràng không còn đủ. Tuy nhiên, nâng lên 30% cũng chưa giải quyết được bài toán FTSE, bởi với tỷ lệ ngoại 29,1%, dư địa chỉ còn khoảng 3%. HDB cần room khoảng 32,3% để vừa vượt ngưỡng duy trì 10%, và khoảng 36,4% để có lại vùng đệm 20%.
Như vậy, nếu HDB công bố nâng room trong thời gian tới, con số cụ thể sẽ quan trọng hơn bản thân thông tin nâng room. Mức 30% có thể đủ về mặt sở hữu để chứa lượng vốn ngoại mới, nhưng vẫn để cổ phiếu ở vùng rất nhạy cảm với quy tắc của FTSE.
Ví dụ được FTSE đưa ra về bài toán tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Ảnh: FTSE
Nguy cơ giảm hệ số ngay khi dòng vốn FTSE bắt đầu tăng tốc
FTSE rà soát dư địa sở hữu nước ngoài theo quý. Theo lịch hiện hành, 30/10/2026 là mốc quan trọng cho kỳ rà soát tháng 12. Sau đó, cuối tháng 1/2027 sẽ là mốc đáng chú ý trước kỳ tháng 3/2027 – thời điểm hệ số đưa Việt Nam vào chỉ số dự kiến tăng từ 10% lên 30%. Nếu các đợt phát hành riêng lẻ của VPB hoặc HDB hoàn tất trước các mốc này mà room chưa được nâng tương ứng, dư địa sở hữu nước ngoài có thể rơi xuống dưới ngưỡng 10%.
Theo quy định FTSE, khi một cổ phiếu đã là thành viên chỉ số nhưng dư địa sở hữu ngoại xuống dưới 10%, hệ số có thể đầu tư có thể bị giảm 10 điểm phần trăm tuyệt đối tại kỳ rà soát kế tiếp. Ví dụ, một hệ số 30% có thể bị hạ xuống còn 20%.
Trong trường hợp một cổ phiếu lẽ ra được tính với hệ số 30% nhưng bị hạ còn 20%, phần trọng số liên quan đến yếu tố này giảm khoảng một phần ba. Do đó, các dự báo dòng vốn FTSE vào VPB hay HDB nếu chỉ dựa trên vốn hóa và tỷ trọng thị trường có thể cao hơn thực tế nếu không tính tới bài toán room ngoại.
Rủi ro còn nằm ở chỗ việc khôi phục trọng số sau khi đã bị điều chỉnh không nhất thiết diễn ra ngay lập tức. FTSE quy định cổ phiếu muốn đảo ngược mức giảm do thiếu dư địa phải khôi phục headroom lên mức đủ cao. Trong trường hợp doanh nghiệp tăng giới hạn sở hữu nước ngoài, phần tăng cũng có thể được phản ánh theo từng bước.
Nếu không có thay đổi FOL, một số điều chỉnh còn phải duy trì tối thiểu sáu tháng. Vì vậy, mở room trước khi bị FTSE điều chỉnh có giá trị lớn hơn đáng kể so với xử lý sau khi trọng số đã bị giảm.
Với VPBank, kịch bản sở hữu ngoại lên khoảng 34% khiến ngưỡng đáng chú ý lên khoảng 37,8% để duy trì dư địa 10% và 42,5% để có vùng đệm 20%. Với HDBank, nếu tỷ lệ ngoại tiến tới 29,1%, room cần vượt khoảng 32,3% để thoát vùng cảnh báo và khoảng 36,4% để tạo khoảng đệm rộng hơn.
Hai ngân hàng vì thế có thể vừa bước vào FTSE đã phải giải một bài toán mới: không chỉ thu hút được bao nhiêu vốn ngoại, mà còn phải mở đủ chỗ cho lượng vốn đó mà không làm giảm khả năng được FTSE tính vào chỉ số.