Các tín hiệu hạ nhiệt giữa Mỹ và Iran đang dần xuất hiện khi hai bên khởi động đàm phán, lập tức kéo theo những chuyển động đầu tiên trên tuyến vận tải năng lượng huyết mạch tại eo biển Hormuz.
Mỹ - Iran đàm phán, tàu dầu bắt đầu di chuyển
Hãng tin Al Jazeera, dẫn nguồn tin thân cận với phái đoàn hòa giải, đưa tin rằng phái đoàn Iran và Mỹ đang gặp mặt trực tiếp vào tối 11/4 (giờ Việt Nam), với sự hiện diện của các nhà hòa giải Pakistan trong phòng đàm phán. Hãng Reuters cũng đưa tin tương tự, dẫn nguồn tin từ Pakistan.
Cuộc đàm phán ba bên diễn ra giữa các quan chức Mỹ JD Vance, Steve Witkoff và Jared Kushner, các quan chức Iran Mohammad Ghalibaf và Abbas Araghchi, cùng với tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir.
Trong các cuộc đàm phán trước đây giữa Mỹ và Iran, bao gồm cả các cuộc đàm phán hạt nhân gián tiếp diễn ra ở Oman vài ngày trước khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, các nhà trung gian sẽ đi lại giữa hai bên tranh chấp để truyền đạt các đề xuất và thông tin khác.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng ngày đã đăng trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ đang bắt đầu giải phóng eo biển Hormuz và tất cả các tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
"Chúng tôi hiện đang bắt đầu quá trình dọn sạch eo biển Hormuz," ông Trump viết trong một bài đăng trên Truth Social, đồng thời cho biết thêm rằng "tất cả 28" tàu "rải thủy lôi của Iran cũng đang nằm dưới đáy biển".
Vài phút trước khi ông Trump đăng bài, các báo cáo bắt đầu xuất hiện về sự hiện diện của các tàu hải quân Mỹ trong eo biển.
.png)
Các siêu tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. (Nguồn: Reuters)
Một nhà báo của Axios, dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên, đăng tải thông tin rằng một số tàu Mỹ đã đi qua eo biển vào 11/4, mặc dù đài truyền hình nhà nước Iran ngay sau đó đã đưa tin phủ nhận từ một quan chức quân đội Iran.
Dữ liệu vận chuyển cũng cho thấy ba siêu tàu chở dầu đã đi qua eo biển Hormuz vào 11/4, đánh dấu là những con tàu đầu tiên rời khỏi Vịnh Ba Tư kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được ký kết và khi các cuộc đàm phán hòa bình bắt đầu diễn ra ở Pakistan.
Theo dữ liệu của LSEG, tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) Serifos mang cờ Liberia và các tàu VLCC Cospearl Lake và He Rong Hai mang cờ Trung Quốc đã ra vào khu vực neo đậu thử nghiệm "Eo biển Hormuz" để tránh đảo Larak của Iran. Mỗi tàu có khả năng chở 2 triệu thùng dầu.
Cũng theo dữ liệu từ LSEG và công ty phân tích Kpler, tàu Serifos, chở dầu thô được bốc dỡ từ Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất vào đầu tháng 3, dự kiến sẽ đến cảng Malacca của Malaysia vào ngày 21/4.
Tương tự, hồ Cospearl chứa đầy dầu của Iraq và cảng He Rong Hai đang vận chuyển dầu thô của Ả Rập Xê Út.
Cả hai tàu VLCC đều được Unipec, chi nhánh thương mại của tập đoàn năng lượng khổng lồ Sinopec của Trung Quốc thuê. Sinopec không phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận ngoài giờ làm việc.
Ai đang di chuyển, ai đang mắc kẹt?
Trước đó, chỉ có 21 tàu chở dầu đi qua tuyến đường này kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 28/2, theo S&P Global Market Intelligence, so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra.
Hầu hết các tàu dường như đang neo đậu bên ngoài eo biển Hormuz, với hàng nghìn thủy thủ bị mắc kẹt trên tàu ở vùng biển lân cận. Một số tàu đã xem xét phương án chuyển hướng đến các cảng khác.
Theo báo cáo của công ty tình báo hàng hải Windward, khoảng 400 tàu thuyền đã được phát hiện hoạt động tại Vịnh Oman, trong khi một lượng lớn tàu khác đang chờ đợi gần điểm thắt cổ chai.
Mặc dù Iran kiểm soát chặt chẽ eo biển này, một số ít tàu khác vẫn vượt qua được trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, cho thấy Tehran đang lựa chọn cho phép một số tàu chở dầu không phải của Iran đi qua theo các thỏa thuận an toàn, theo các nhà phân tích hàng hải.
.png)
Tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) Shivalik của Ấn Độ cập cảng Mundra qua eo biển Hormuz. (Ảnh: CNBC)
Theo CNBC, ở nhóm vẫn di chuyển được, dữ liệu cho thấy hoạt động chủ yếu đến từ một số quốc gia có khả năng thích nghi hoặc có kênh tiếp cận ngoại giao riêng. Các tàu liên quan đến Trung Quốc là nhóm xuất hiện đáng kể nhất, với hàng chục tàu phát tín hiệu AIS thể hiện điểm đến hoặc quyền sở hữu có liên quan đến Trung Quốc khi hoạt động tại Vịnh Ba Tư.
Hiện đã có ít nhất 11 tàu dạng này đi qua eo biển, chủ yếu là tàu hàng tổng hợp. Tuy nhiên, các tàu chở dầu do các tập đoàn vận tải lớn của Trung Quốc vận hành lại tỏ ra thận trọng hơn và phần lớn tránh tuyến đường. Thậm chí, công ty quốc doanh vận tải biển lớn như COSCO Shipping đã tạm dừng nhận đặt chỗ mới đến và đi từ Trung Đông, cho thấy mức độ rủi ro cao. Dù vậy, việc “gắn nhãn” liên quan đến Trung Quốc cũng không đảm bảo an toàn tuyệt đối, khi đã có trường hợp tàu vẫn bị trúng mảnh đạn trong hành trình.
Bên cạnh đó, các chủ tàu Hy Lạp là một trong những nhóm đầu tiên thử nghiệm lại tuyến đường này. Một số tàu chở dầu cỡ lớn đã vận chuyển thành công khoảng 1 triệu thùng dầu thô từ Ả Rập Xê Út sang Ấn Độ thông qua eo biển, cập cảng Mumbai an toàn.
Tương tự, Ấn Độ cũng nổi lên là điểm đến quan trọng giúp duy trì một phần dòng chảy năng lượng, khi các tàu chở dầu và khí hóa lỏng của nước này được phép quá cảnh sau các cuộc đàm phán trực tiếp với Iran. Ít nhất hai tàu chở LPG của Ấn Độ đã được xác nhận đi qua và cập cảng theo lịch trình.
Ngoài ra, một số trường hợp riêng lẻ từ Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng cho thấy khả năng tồn tại các cơ chế cấp phép chọn lọc. Một tàu chở dầu Aframax treo cờ Pakistan đã được xác nhận đi qua eo biển trong khi vẫn bật tín hiệu định vị, trở thành tàu không thuộc Iran đầu tiên làm được điều này trong bối cảnh hiện tại. Phía Thổ Nhĩ Kỳ cũng cho biết đã có một tàu của họ được phép quá cảnh sau khi ghé cảng Iran, dù nhiều tàu khác vẫn đang chờ phê duyệt.
Ở chiều ngược lại, phần lớn tàu thuyền vẫn đang mắc kẹt hoặc phải chuyển hướng. Theo số liệu tổng cộng có hơn 3.200 tàu dầu mắc kẹt tại Hormuz. Hàng chục tàu chở dầu thô, LPG và LNG hiện đang neo đậu chờ cấp phép, trong khi nhiều tàu container đã rời khỏi khu vực hoặc chuyển hướng sang các cảng bên ngoài như Fujairah, Khor Fakkan và Sohar để tiếp tục hành trình bằng đường bộ.
Thiên Ân