Diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang kéo theo hàng loạt chi phí đầu vào trong sản xuất nông nghiệp leo thang. Tại Việt Nam, giá phân bón và thức ăn chăn nuôi đã bắt đầu tăng mạnh từ tháng 3/2026, tạo ra sức ép đáng kể lên nông dân và doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường tiêu thụ vẫn tiềm ẩn nhiều biến động.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mặt bằng giá phân bón trong nước đã ghi nhận xu hướng tăng rõ rệt trong thời gian gần đây. Tại khu vực phía Nam, DAP Hàn Quốc tăng mạnh nhất, lên mức 1,13 triệu đồng/bao (50 kg), cao hơn khoảng 50 nghìn đồng so với bình quân hai tháng đầu năm.
Giá nguyên liệu đầu vào tăng mạnh khiến các doanh nghiệp sản xuất gặp khó
Một số dòng phân NPK phổ biến như Cò Bay và Cò Vàng cũng điều chỉnh tăng, lần lượt đạt 870 nghìn đồng và 785 nghìn đồng/bao. Trong khi đó, DAP Trung Quốc ở mức 886 nghìn đồng/bao, urê Phú Mỹ khoảng 553 nghìn đồng/bao và NPK quốc tế khoảng 1,193 triệu đồng/bao, với mức tăng nhẹ hơn, phổ biến từ 1.000 - 3.000 đồng.
Tính chung trong quý I/2026, giá DAP Trung Quốc đã tăng khoảng 11%, NPK quốc tế tăng 8% và urê Trung Quốc tăng khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng tương đối cao trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang cần ổn định chi phí để phục hồi sau nhiều biến động.
Không dừng lại ở đó, giá thức ăn chăn nuôi cũng tăng từ 5 - 11% do giá nguyên liệu nhập khẩu như ngô, đậu tương và lúa mì tăng theo giá năng lượng và chi phí vận chuyển quốc tế.
Trong chuỗi tác động của biến động giá đầu vào, các hộ nông dân chính là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ nét nhất. Với đặc thù sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào vật tư đầu vào và ít khả năng dự trữ, việc giá phân bón, thức ăn tăng nhanh khiến chi phí sản xuất bị đội lên đáng kể.
Đối với trồng trọt, những loại cây sử dụng nhiều phân bón như lúa, cà phê, hồ tiêu hay rau màu đang chịu áp lực lớn. Mức tăng 5 - 11% của phân bón khiến chi phí mỗi vụ tăng thêm hàng triệu đồng trên mỗi hecta, trong khi giá bán nông sản lại không tăng tương ứng.
Ở lĩnh vực chăn nuôi, áp lực còn rõ rệt hơn khi chi phí thức ăn chiếm tới 65 - 70% giá thành sản xuất. Việc giá cám tăng liên tục khiến nhiều hộ chăn nuôi phải thu hẹp quy mô hoặc tạm dừng tái đàn.
Ông Nguyễn Văn Tú, chủ một hộ chăn nuôi tại Hà Nội cho biết, giá cám tăng từng đợt, không lớn nhưng cộng lại thì rất đáng kể. Nếu giá lợn không tăng tương ứng thì càng nuôi càng lỗ, nên gia đình phải giảm đàn để tránh rủi ro.
Không chỉ nông dân, các doanh nghiệp sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp cũng đang chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào tăng cao.
Phần lớn nguyên liệu đầu vào của ngành này vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Chi phí nguyên liệu hiện chiếm tới 70 - 80% giá thành sản phẩm. Khi giá thế giới tăng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán, nhưng việc tăng giá cũng phải rất thận trọng vì người chăn nuôi đang gặp khó, đại diện doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Đồng Nai chia sẻ.
Ở lĩnh vực phân bón, ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau cho biết, giá nhập khẩu tăng do chi phí vận chuyển và năng lượng leo thang, trong khi nhu cầu trong nước bắt đầu vào vụ khiến thị trường càng thêm áp lực. Nếu xu hướng giá đầu vào tiếp tục duy trì ở mức cao, tác động sẽ không dừng lại ở khâu sản xuất mà có thể lan sang giá thực phẩm trong thời gian tới.
PGS-TS. Nguyễn Văn Nam, chuyên gia kinh tế nông nghiệp nhận định, giá dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển, logistics và sản xuất tăng. Khi chi phí đầu vào bị đẩy lên, việc điều chỉnh giá bán là khó tránh khỏi, từ đó có thể tạo áp lực lên mặt bằng giá tiêu dùng.
Phần lớn nguyên liệu đầu vào của ngành này vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu
Điều này đặc biệt đáng lưu ý trong bối cảnh mục tiêu kiểm soát lạm phát đang được Chính phủ đặt ra ở mức thận trọng. Nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ lạm phát chi phí đẩy hoàn toàn có thể xuất hiện trong các quý tới.
Trước những diễn biến phức tạp của thị trường, các chuyên gia cho rằng cần có giải pháp đồng bộ từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.
TS. Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế nhận định, Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, đồng thời khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và các giải pháp canh tác tiết kiệm chi phí. Việc giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu không thể thực hiện trong ngày một ngày hai, nhưng cần có lộ trình rõ ràng. Đồng thời, cần hỗ trợ nông dân tiếp cận các mô hình sản xuất hiệu quả hơn để giảm chi phí đầu vào.
Về phía doanh nghiệp, việc đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường dự trữ nguyên liệu và tối ưu hóa sản xuất được xem là những giải pháp cấp thiết. Ngoài ra, ứng dụng công nghệ trong quản lý và sản xuất cũng giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.
Trong thời điểm biến động toàn cầu ngày càng khó lường, ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao khả năng thích ứng. Việc kiểm soát chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và chuyển đổi sang các mô hình sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay.
Đức Hiền