Giữa lúc giá dầu toàn cầu biến động dữ dội vì căng thẳng địa chính trị, Trung Quốc lại cho thấy khả năng chống chịu được cho là 'phi thường'. Những bước đi chủ động từ nhiều năm trước đã giúp nền kinh tế lớn thứ hai thế giới giảm thiểu tác động từ cú sốc dầu mỏ và duy trì niềm tin của thị trường.
Trong khi giá dầu toàn cầu biến động mạnh do căng thẳng địa chính trị, Trung Quốc lại nổi lên như một điểm ổn định hiếm hoi của thị trường tài chính. Đồng Nhân dân tệ giữ giá ổn định nhất châu Á so với USD, trong khi thị trường trái phiếu và chứng khoán ít biến động hơn so với nhiều nền kinh tế lớn khác, thu hút dòng tiền lớn đổ về nước này.
Sự ổn định này không phải ngẫu nhiên mà đến từ một cấu trúc năng lượng mang tính “đặc thù”, với nguồn cung đa dạng, dự trữ lớn và chiến lược điều tiết linh hoạt. Nhờ đó, Trung Quốc giảm đáng kể mức độ phụ thuộc và nhạy cảm trước các cú sốc dầu mỏ từ bên ngoài.
Chính nền tảng này đã giúp Bắc Kinh có dư địa triển khai hàng loạt biện pháp mạnh tay như kiểm soát xuất khẩu, điều tiết giá và tái cấu trúc nguồn cung, qua đó giữ vững ổn định kinh tế và thị trường tài chính giữa làn sóng biến động toàn cầu.
.png)
Các đường ống dẫn dầu tại một nhà máy lọc dầu ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc (Ảnh: Reuters)
Siết xuất khẩu nhiên liệu để bảo vệ nguồn cung trong nước
Theo Reuters, Trung Quốc đã bất ngờ ra lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế ngay trong tháng 3 như một biện pháp khẩn cấp nhằm ngăn chặn nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nội địa. Quyết định này được cho là xuất phát từ lo ngại căng thẳng địa chính trị leo thang liên quan đến xung đột Mỹ - Israel và Iran có thể làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Lệnh cấm do Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC) ban hành, áp dụng đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay, đặc biệt là các lô hàng chưa hoàn tất thủ tục thông quan tính đến ngày 11/3. Tuy nhiên, một số nguồn tin cho biết nhiên liệu phục vụ trực tiếp cho hoạt động tiếp nhiên liệu máy bay không bị ảnh hưởng.
Động thái này được đánh giá là mạnh tay hơn đáng kể so với chỉ đạo trước đó của Bắc Kinh, khi chính quyền chỉ yêu cầu các nhà máy lọc dầu không ký thêm hợp đồng xuất khẩu mới và cố gắng hủy các đơn hàng đã cam kết. Việc chuyển từ “khuyến nghị” sang “cấm hoàn toàn” cho thấy mức độ ưu tiên cao đối với an ninh năng lượng trong bối cảnh bất ổn.
Trung Quốc vốn là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới nhưng đồng thời cũng là một trong những nhà xuất khẩu nhiên liệu tinh chế đáng kể. Trước đó, các tập đoàn dầu khí lớn đã lên kế hoạch tăng mạnh xuất khẩu trong tháng 2 và 3 để tận dụng biên lợi nhuận cao, khi nhu cầu trong nước giảm theo mùa sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.
Các nhà giao dịch từng dự báo xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 3 có thể đạt 2,2-2,3 triệu tấn đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay (không bao gồm nhiên liệu tiếp cho máy bay), tăng thêm 300.000-400.000 tấn so với tháng 2. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế cho thấy xuất khẩu nước này đã giảm sâu, chỉ đạt khoảng 50.000 tấn xăng, 300.000 tấn dầu diesel và 300.000 tấn nhiên liệu máy bay đường biển - thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng.
Việc siết xuất khẩu không chỉ giúp giữ lại nguồn cung trong nước mà còn góp phần hạn chế biến động giá nội địa, qua đó giảm tác động lan tỏa sang lạm phát và thị trường tài chính.
Kiểm soát giá nhiên liệu, giảm áp lực lạm phát và ổn định vĩ mô
Song song với việc hạn chế xuất khẩu, Trung Quốc triển khai chính sách kiểm soát giá nhằm giảm thiểu tác động từ đà tăng mạnh của giá dầu thế giới. Trong một động thái hiếm thấy, chính phủ cho phép tăng giá bán lẻ xăng và dầu diesel nhưng giới hạn mức tăng chỉ bằng khoảng một nửa so với mức tính toán theo cơ chế định giá thông thường.
Cụ thể, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc thông báo tăng giá trần xăng thêm 1.160 nhân dân tệ/tấn và dầu die
thêm 1.115 nhân dân tệ/tấn. Nếu áp dụng đầy đủ theo công thức, mức tăng lẽ ra lên tới hơn 2.200 nhân dân tệ/tấn cho xăng và hơn 2.100 nhân dân tệ/tấn cho dầu diesel.
NDRC cho biết việc can thiệp này nhằm “giảm bớt gánh nặng cho người tiêu dùng và hỗ trợ ổn định kinh tế - xã hội”. Dù vậy, đây vẫn là đợt điều chỉnh lớn nhất kể từ giai đoạn biến động mạnh năm 2022 sau xung đột Nga - Ukraine.
Tác động thực tế đối với người dân là không nhỏ, chi phí đổ đầy một bình xăng 50 lít tăng thêm khoảng 6,5 USD. Trước thời điểm điều chỉnh, làn sóng đổ xăng đã diễn ra trên diện rộng khi người dân đổ xô đến các trạm nhiên liệu, tạo nên cảnh xếp hàng dài tại nhiều thành phố lớn.
Về mặt vĩ mô, các nhà phân tích nước này ước tính giá dầu tăng 10% có thể đẩy chỉ số giá sản xuất (PPI) tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Tuy nhiên, lạm phát do chi phí đẩy có thể làm giảm biên lợi nhuận doanh nghiệp.
Ngoài ra, việc duy trì công suất cao trong khi nhu cầu yếu, kết hợp với lệnh cấm xuất khẩu, đã khiến tồn kho xăng và dầu diesel tăng lên mức cao tạm thời - cũng là một yếu tố khác gây sức ép lên toàn ngành.
.png)
Xe cộ xếp hàng tại một trạm xăng Sinopec trước khi giá nhiên liệu được công bố tăng. (Ảnh: Reuters)
Điều chỉnh chiến lược nhập khẩu, tận dụng dự trữ quốc gia
Ở cấp độ doanh nghiệp, Trung Quốc cũng nhanh chóng điều chỉnh chiến lược để thích ứng với biến động nguồn cung toàn cầu. Sinopec - tập đoàn lọc dầu lớn nhất thế giới của Trung Quốc tuyên bố sẽ không mua dầu từ Iran, bất chấp việc Mỹ đã ban hành một số miễn trừ tạm thời đối với các lô dầu đang trên biển.
Quyết định này phản ánh sự thận trọng trước các rủi ro pháp lý và tài chính liên quan đến lệnh trừng phạt, đặc biệt trong bối cảnh việc thanh toán quốc tế cho dầu Iran vẫn gặp nhiều trở ngại. Thay vì tận dụng nguồn cung giá rẻ này, Sinopec lựa chọn phương án an toàn hơn là dựa vào nguồn dự trữ quốc gia và đa dạng hóa nhập khẩu.
Do phụ thuộc lớn vào dầu thô Trung Đông - chiếm khoảng một nửa nhu cầu - Sinopec đặc biệt dễ bị tổn thương trước nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz. Công ty cho biết đã tăng cường nhập khẩu từ Ả Rập Xê Út thông qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, đồng thời tìm kiếm thêm nguồn cung ngoài khu vực Trung Đông.
Chủ tịch Sinopec cho biết trong buổi họp báo công bố kết quả kinh doanh rằng tháng này công ty đang cắt giảm sản lượng 5% do sự gián đoạn nguồn cung. Trong tháng 4 và tháng 5, Sinopec sẽ điều chỉnh linh hoạt sản lượng lọc dầu và nỗ lực tăng sản lượng lọc dầu để đảm bảo nguồn cung trong nước.
Song song đó, doanh nghiệp cũng đang thúc đẩy việc tiếp cận nguồn dự trữ dầu quốc gia - một công cụ quan trọng giúp Trung Quốc giảm sốc trước biến động thị trường.
Trong khi đó, các miễn trừ của Mỹ đối với dầu Iran và Nga - bao gồm việc cho phép giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu Iran đang trên biển - dù có thể giúp tăng nguồn cung toàn cầu, nhưng vẫn đi kèm nhiều rào cản về pháp lý và logistics, khiến các tập đoàn lớn không dễ dàng tham gia.
Giới chức Sinopec cho biết bộ phận pháp lý đang đánh giá kỹ lưỡng các miễn trừ này, nhưng lập trường hiện tại vẫn là không mua dầu Iran. Đồng thời, Trung Quốc được cho là đang nắm giữ lượng dự trữ dầu rất lớn và chính phủ sẽ can thiệp khi cần thiết để hỗ trợ ngành lọc dầu.
Thiên Ân