Kỷ nguyên số và yêu cầu phát triển bền vững đang tái định hình sâu sắc chức năng kế toán - tài chính. Từ vai trò ghi nhận, lực lượng này đang chuyển dịch thành đối tác chiến lược, dẫn dắt minh bạch, tuân thủ và tạo giá trị dài hạn cho doanh nghiệp.
Từ chức năng ghi nhận đến trung tâm dữ liệu và dẫn dắt quản trị
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình số và phát triển bền vững, lĩnh vực kế toán – tài chính đang đứng trước những thay đổi mang tính cấu trúc. Không còn đơn thuần là chức năng ghi chép và báo cáo, kế toán – tài chính ngày nay đã trở thành một trụ cột quan trọng trong quản trị doanh nghiệp, đóng vai trò kết nối giữa dữ liệu, chiến lược và tuân thủ.
Lễ trao học bổng thúc đẩy tài chính xanh do Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) tổ chức. Ảnh: ACCA
Sự phát triển của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và tự động hóa, đang làm thay đổi căn bản hoạt động kế toán. Nhiều quy trình truyền thống như ghi nhận, đối soát hay lập báo cáo tài chính đã được tự động hóa, giúp nâng cao tốc độ và độ chính xác. Điều này kéo theo sự dịch chuyển vai trò của người làm kế toán – tài chính từ “người ghi chép” sang “người phân tích, tư vấn và định hướng chiến lược”.
Theo Liên đoàn Kế toán Quốc tế (International Federation of Accountants - IFAC), kế toán chuyên nghiệp ngày càng trở thành lực lượng “dẫn dắt chuyển đổi số và chuyển đổi kinh doanh”, tham gia sâu vào quá trình ra quyết định và quản trị chiến lược của doanh nghiệp. Điều này phản ánh xu hướng tất yếu khi dữ liệu tài chính không chỉ phục vụ báo cáo mà còn là nền tảng cho hoạch định chiến lược, quản trị rủi ro và tối ưu hiệu quả hoạt động.
Song song với chuyển đổi số, xu hướng phát triển bền vững và tài chính xanh đang đặt ra yêu cầu mới đối với nghề kế toán. Các chuẩn mực về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong đánh giá doanh nghiệp.
Chính vì vậy, không thể không kể tới đóng góp của đội ngũ tài chính trong việc xây dựng hệ thống đo lường, đánh giá rủi ro khí hậu, phân bổ vốn và theo dõi hiệu quả các dự án xanh. Các chuyên gia của IFAC nhấn mạnh, chức năng tài chính cần đảm bảo dữ liệu ESG có chất lượng tương đương dữ liệu tài chính, thông qua việc tích hợp vào hệ thống kiểm soát nội bộ và quy trình báo cáo. Điều này càng khẳng định vai trò ngày càng mở rộng của kế toán - tài chính trong việc thúc đẩy chuyển đổi số xanh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.
Chuẩn mực, đạo đức nghề nghiệp và vai trò tham mưu chiến lược
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực kế toán - tài chính ngày càng trở nên cấp thiết. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, AI và các công cụ phân tích hiện đại đặt ra những thách thức mới về minh bạch, bảo mật thông tin và trách nhiệm giải trình.
Các chuẩn mực quốc tế như IFRS, ISA hay các khung báo cáo ESG đang dần trở thành “ngôn ngữ chung” của thị trường tài chính toàn cầu, nâng cao tính so sánh và minh bạch của thông tin. Điều này đòi hỏi đội ngũ kế toán - tài chính không chỉ cập nhật kiến thức chuyên môn mà còn tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đạo đức như độc lập, trung thực và khách quan.
Sự phát triển của công nghệ cũng đặt ra yêu cầu đảm bảo chất lượng dữ liệu và xây dựng khung đạo đức mới, nhằm bảo đảm việc sử dụng công cụ số chuẩn xác và hiệu quả, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thị trường.
Song song, vai trò của kế toán - tài chính đang dịch chuyển từ tuân thủ sang tư vấn chiến lược. Với lợi thế nắm giữ hệ thống dữ liệu toàn diện, họ ngày càng tham gia sâu vào các quyết định về đầu tư, cấu trúc vốn và quản trị rủi ro, đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với yêu cầu pháp lý, chuẩn mực quốc tế và kỳ vọng của nhà đầu tư, giúp đảm bảo tuân thủ quy định và tối ưu hiệu quả hoạt động.
Chuẩn mực quốc tế - nền tảng cốt lõi thực thi vai trò sứ mệnh kế toán - tài chính
Với vai trò và trọng trách nặng nề đó, yêu cầu về chuẩn mực đối với nguồn nhân lực tài chính - kế toán ngày càng khắt khe, do đó việc trang bị chuyên môn gắn với thực tiễn và chuẩn mực toàn cầu không còn là điểm cộng nên có, mà là điều kiện cần để người lao động tham gia sâu hơn vào môi trường cạnh tranh.
Bà Helen Brand, Giám đốc điều hành ACCA toàn cầu. Ảnh: ACCA
Ở Việt Nam, những mô hình hợp tác giữa các tổ chức nghề nghiệp quốc tế và hệ thống giáo dục và đào tạo đang góp phần thu hẹp khoảng cách này. Trong đó, Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) là một trong số những tổ chức tiên phong triển khai các chương trình đào tạo nhân lực tài chính kế toán đạt chuẩn quốc tế.
Sau 25 năm hiện diện tại thị trường, ACCA đã hợp tác với gần 50 trường đại học, tích hợp chương trình đào tạo chuẩn quốc tế vào giảng dạy, hỗ trợ giảng viên, sinh viên và kết nối doanh nghiệp. Từ năm 2023, ACCA đã mở rộng hợp tác sang khối cao đẳng với nhiều hoạt động đột phá đối với lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, giúp sinh viên ngành kế toán - tài chính có cơ hội tham gia môi trường chuyên nghiệp hơn, triển vọng hơn. Việc tích hợp các nội dung như Luật và Thuế Việt Nam vào chương trình, cùng với sự phối hợp trong tiếp cận các chuẩn mực như IFRS, cũng cho thấy cách tiếp cận linh hoạt giữa chuẩn hóa toàn cầu và tính ứng dụng trong nước.
Ở góc độ dài hạn, những nỗ lực này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt của nhân sự và doanh nghiệp, mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực một cách bền vững, giúp họ phát huy hiệu quả vai trò kế toán - tài chính trong thực hiện báo cáo tài chính, quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro, tham mưu chiến lược;.. Tạo nền tảng vững chắc thúc đẩy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nói riêng và Việt Nam nói chung trên bản đồ tài chính toàn cầu.
Theo bà Helen Brand, Giám đốc điều hành ACCA toàn cầu, ngành Kế toán đang được tái định hình, khi kế toán viên không chỉ quản lý tài chính mà còn thúc đẩy phát triển bền vững, ứng dụng công nghệ và lan tỏa giá trị xã hội.
Trong bối cảnh nhiều biến động, lực lượng này cần không ngừng nâng cao chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp, đồng thời đặt trọng tâm vào con người, môi trường và giá trị dài hạn. Các cải cách đang triển khai sẽ giúp thế hệ kế toán tương lai sẵn sàng nắm bắt cơ hội trong một môi trường kinh tế ngày càng đa dạng và phức tạp.
Thủy Nguyễn