Cú sốc giá nhiên liệu từ cuộc chiến Mỹ - Iran và sự phong tỏa eo biển Hormuz đang đẩy tâm lý người tiêu dùng Mỹ rơi vào mức thấp nhất trong lịch sử, bất chấp thị trường chứng khoán vẫn liên tục lập đỉnh.
Người tiêu dùng Mỹ đang phải đối mặt với mức giá xăng cao nhất kể từ năm 2022 - Ảnh minh họa
Giá xăng cao nhất kể từ năm 2022
Tính đến ngày 20/5, giá xăng trung bình của Mỹ đã chạm mốc 4,56 USD/gallon, tăng hơn 1,4 USD so với cùng kỳ năm ngoái và tăng hơn 50% kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2/2026.
Người tiêu dùng Mỹ đang phải đối mặt với mức giá xăng cao nhất kể từ năm 2022 và chi phí nhiên liệu được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh khi bước vào mùa cao điểm du lịch Hè.
Tình hình căng thẳng kéo dài tại Trung Đông và nhu cầu đi lại trong nước tăng vọt đang tạo áp lực kép lên thị trường năng lượng nước này.
Báo cáo dự báo mới nhất từ nền tảng theo dõi giá nhiên liệu GasBuddy chỉ ra rằng, giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ sẽ ở mức 4,80 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít) trong giai đoạn từ kỳ nghỉ lễ Memorial Day đến lễ Lao động.
Theo dữ liệu của Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), tính đến ngày 20/5, giá xăng trung bình quốc gia đã chạm mốc 4,56 USD/gallon, tăng hơn 1,4 USD so với cùng kỳ năm ngoái và tăng hơn 50% kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2/2026.
Chuyên gia dầu mỏ Patrick De Haan từ GasBuddy cảnh báo, giá nhiên liệu thậm chí có thể tiến sát mức cao kỷ lục là 5,02 USD/gallon nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa cho đến cuối mùa Hè. Đây là tuyến đường thủy huyết mạch tại Trung Đông, đảm nhận việc vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Hoạt động lưu thông tàu thuyền qua eo biển này hiện đã đình trệ do cuộc chiến tại Iran bước sang tuần thứ 12, đẩy giá dầu thế giới tăng phi mã.
Ông De Haan nhấn mạnh người dân Mỹ sẽ phải chi thêm hàng tỷ USD cho việc đi lại trong mùa Hè năm nay. Ngay cả khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại, thị trường cũng phải mất từ một năm trở lên để giá cả phục hồi hoàn toàn.
Bên cạnh rủi ro địa chính trị, các yếu tố trong nước cũng góp phần làm "nóng" giá nhiên liệu. Cụ thể, các quy định về môi trường của Mỹ bắt buộc các trạm xăng phải chuyển sang bán loại nhiên liệu hỗn hợp đắt tiền hơn trong mùa Hè nhằm hạn chế tình trạng bay hơi khi nhiệt độ tăng cao.
Theo GasBuddy, sự thay đổi này làm tăng thêm tới 15 xu cho mỗi gallon xăng. Ngoài ra, việc người dân ồ ạt lái xe đi du lịch đẩy nhu cầu tăng vọt cũng khiến giá xăng đội thêm từ 5-15 xu/gallon.
Giá cả leo thang đang xói mòn tài chính cá nhân của người tiêu dùng Mỹ - Ảnh minh họa
Tâm lý người tiêu dùng Mỹ giảm xuống mức thấp kỷ lục
Chi phí năng lượng đắt đỏ đang trực tiếp bào mòn túi tiền của người dân. Một cuộc thăm dò gần đây của đài CBS News cho thấy hơn 50% số người Mỹ thừa nhận giá xăng hiện tại gây ra khó khăn lớn về tài chính cho họ, trong khi 77% số người được hỏi cho biết thu nhập hiện không bắt kịp tốc độ tăng của lạm phát.
Còn theo kết quả khảo sát công bố mới nhất từ Đại học Michigan, chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ trong tháng 5 đã ghi nhận tháng giảm thứ ba liên tiếp, lao dốc xuống vỏn vẹn 44,2 điểm. Con số này đã tự xô đổ mức đáy kỷ lục 49,8 điểm vừa được thiết lập hồi tháng 4. Đáng chú ý, tâm lý của người Mỹ ở thời điểm hiện tại còn được đánh giá là ảm đạm hơn cả những giai đoạn đen tối nhất trong lịch sử như khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, sự kiện 11/9, suy thoái toàn cầu 2007 - 2009 hay đại dịch Covid-19.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự lao dốc này chính là giá xăng bán lẻ bình quân trên toàn nước Mỹ đang mấp mé ngưỡng cao nhất mọi thời đại. Người tiêu dùng ngày càng tỏ ra lo sợ trước nguy cơ giá năng lượng đắt đỏ sẽ tạo hiệu ứng domino, lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế và đẩy giá các hàng hóa, dịch vụ khác tăng vọt. Sự bi quan này thể hiện rõ qua kỳ vọng lạm phát: mức dự báo lạm phát trong 1 năm tới của người dân đã nhích lên 4,8% (so với mức 4,7% của tháng 4), trong khi kỳ vọng về tốc độ lạm phát dự kiến cho 5 năm tới cũng vọt lên 3,9% (so với 3,5%).
Bà Joanne Hsu - Giám đốc phụ trách khảo sát người tiêu dùng của Đại học Michigan - cho biết có tới 57% số người được hỏi trong tháng 5 đã tự đề cập đến việc giá cả leo thang đang xói mòn tài chính cá nhân của họ, tăng mạnh so với tỷ lệ 50% của tháng trước. Khủng hoảng chi phí sinh hoạt đang giáng đòn nặng nề nhất vào nhóm người thu nhập thấp và những lao động không có bằng đại học.
Theo bà Hsu, nếu như hồi đầu năm, người tiêu dùng Mỹ vẫn chưa rõ xung đột tại Iran sẽ kéo dài bao lâu, thì hiện tại, sau 3 tháng căng thẳng, họ bắt đầu tin rằng bài toán đứt gãy nguồn cung năng lượng sẽ khó có thể sớm được giải quyết.
Điều làm nên bức tranh trái ngược của nền kinh tế Mỹ lúc này là sự hưng phấn trên thị trường chứng khoán hoàn toàn không phản ánh vào đời sống thực tế của người dân. Dù Phố Wall liên tiếp xô đổ các kỷ lục, người Mỹ dường như không cảm nhận được "hiệu ứng thịnh vượng" này.
Lý giải về nghịch lý trên, ông Christopher Rupkey - nhà kinh tế trưởng tại FwdBonds - nhận định, phần lớn tiền của người dân Mỹ đang bị "khóa chặt" trong các tài khoản hưu trí 401K. Họ không thể tùy tiện rút khoản tiền này ra để trang trải cuộc sống đắt đỏ hiện tại. Các khoản tiền hoàn thuế thu nhập được nhận cũng được cho là đã nhanh chóng cạn kiệt hoặc chỉ vừa vặn để bù đắp cho sự leo thang phi mã của chi phí sinh hoạt.
Tâm lý bi quan và kỳ vọng lạm phát neo cao của người dân hiện đang là bài toán hóc búa đối với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Nếu người tiêu dùng tin rằng giá cả sẽ còn tăng, họ có xu hướng yêu cầu mức lương cao hơn, buộc các doanh nghiệp phải tiếp tục tăng giá bán hàng hóa, từ đó vô tình châm ngòi cho một vòng xoáy lạm phát khó kiểm soát mới./.
Nam Sơn