Sau nhiều năm miệt mài mua tích trữ, một số ngân hàng trung ương giờ đây chuyển sang bán vàng. Áp lực từ chiến sự Iran buộc họ phải xoay sở đô la Mỹ bằng cách bán kim loại quí này để trả hóa đơn năng lượng nhập khẩu, ổn định tỷ giá và trang trải chi tiêu quốc phòng.
Một số ngân hàng trung ương bắt đầu bán vàng để chi trả hóa đơn năng lượng nhập khẩu, ổn định tỷ giá và trang trải chi tiêu quốc phòng. Ảnh: Bloomberg
Sự chuyển hướng hiếm thấy trên của các ngân hàng trung ương là một lý do quan trọng khiến vàng giảm giá mạnh trong thời gian vừa qua, theo nhận định của các chuyên gia.
Giá vàng quốc tế giao ngay hiện giao dịch quanh mức 4.830 đô la/ounce. Vàng đã giảm giá khoảng 10% so với đỉnh cuối tháng Giêng, chính thức bước vào vùng điều chỉnh dù xung đột Trung Đông chưa được giải quyết. Đây là cú đảo chiều rõ rệt so với đợt tăng mạnh năm ngoái khi lực mua ổn định từ các ngân hàng trung ương giúp nâng đỡ giá vàng bất chấp lãi suất tăng.
Nicky Shiels, trưởng bộ phận chiến lược kim loại tại công ty tinh luyện và kinh doanh vàng MKS PAMP, ghi nhận đã có hoạt động bán vàng đáng kể từ một số ngân hàng trung ương trong những tháng gần đây. Động lực bán vàng của họ có liên quan đến chiến sự Iran.
Giá dầu cao gây áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, trong khi biến động tỷ giá buộc nhiều ngân hàng trung ương phải can thiệp mạnh tay hơn vào thị trường ngoại hối.
Nhu cầu chi tiêu cũng là yếu tố cấp bách. “Nhiều ngân hàng trung ương từng nắm trong tay ‘con heo đất’ cực kỳ sinh lời khi giá vàng quanh 5.000 đô la/ounce. Giờ đây, họ đang dùng dự trữ vàng để trang trải chi phí năng lượng, quốc phòng hoặc bảo vệ đồng nội tệ đang suy yếu”, Shiels nói.
Ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế mới nổi dường như đi đầu trong làn sóng bán vàng. Đồng đô la mạnh lên sau khi chiến sự Iran nổ ra và chi phí vay tăng cao khiến đồng nội tệ ở các nền kinh tế này chịu áp lực.
“Sự suy yếu của tiền tệ tại các thị trường mới nổi đã khiến một số ngân hàng trung ương bán vàng để ổn định tỷ giá”, Steve Brice, giám đốc đầu tư của ngân hàng Standard Chartered, nhận định.
Dữ liệu về việc các ngân hàng trung ương bán vàng thường chậm hoặc không được công bố rõ ràng, nhưng các tín hiệu đang dần lộ diện.
Thổ Nhĩ Kỳ là bên bán nổi bật nhất từ đầu năm. Lượng vàng nắm giữ của ngân hàng trung ương của nước này giảm 131 tấn chỉ trong tháng Ba.
Thổ Nhĩ Kỳ bán vàng để hỗ trợ đồng lira. Kể từ khi chiến sự Iran nổ ra, đồng lira tiếp tục lao dốc, mất khoảng 1,7% so với đô la.
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nơi khác. Nga đã giảm dự trữ vàng để bù đắp thâm hụt ngân sách. Dự trữ vàng của Nga vào cuối tháng Ba đạt 333,97 tỉ đô la, giảm đáng kể so với 384,03 tỉ đô la vào cuối tháng Hai. Ước tính Nga đã bán hơn 30 tấn dự trữ vàng trong tháng Ba sau khi đã tính toán biến động giá vàng.
Trong khi đó, Ghana bán vàng để tăng thanh khoản ngoại tệ. Ngân hàng quốc gia Ba Lan (NBP) thậm chí đang cân nhắc bán một phần vàng dự trữ để tài trợ chi tiêu quốc phòng. NBP là ngân hàng trung ương mua vàng lớn nhất trong giai đoạn 2024–2025.
Sự thay đổi này đáng chú ý vì các ngân hàng trung ương từng là “trụ cột” của thị trường vàng. Lực mua ổn định của họ giúp bù đắp dòng vốn rút ra từ nhà đầu tư phương Tây và đẩy giá vàng lên kỷ lục. Nhưng giờ đây, cả hai động lực này dường như đang đảo chiều cùng lúc.
Từ năm 2022 đến 2024, các ngân hàng trung ương mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm, mức cao kỷ lục. Sang năm 2025, con số này giảm còn 863 tấn do giá vàng tăng quá mạnh.
Ngân hàng Natixis cũng cho rằng nguyên nhân chính của đà giảm của giá vàng trong giai đoạn vừa qua là do một số ngân hàng trung ương bán kim loại quý này để bảo vệ tiền tệ và chi trả hóa đơn năng lượng trong bối cảnh giá dầu và đồng đô la tăng giá. Đồng thời, việc nhà đầu tư cá nhân rút vốn khỏi vàng càng làm áp lực giảm giá lớn hơn.
Một yếu tố khác là lợi suất trái phiếu Mỹ tăng gần đây, khiến các tài sản không sinh lãi như vàng trở nên kém hấp dẫn.
“Vàng – vốn được mua để phòng ngừa khủng hoảng – nay lại trở thành nguồn để huy động tiền mặt khi khủng hoảng xảy ra. Giá dầu, khí đốt, đồng đô la và chi phí vay tăng buộc nhiều ngân hàng trung ương phải củng cố dự trữ ngoại hối và bảo vệ nội tệ bằng cách bán vàng”, Adrian Ash, giám đốc nghiên cứu của nền tảng giao dịch trực tuyến BullionVault, bình luận.
Dù vậy, các chuyên gia lưu ý việc một số ngân hàng trung ương bán vàng có thể chỉ là động thái mang tính chiến thuật, không phải thay đổi dài hạn.
Theo Shaokai Fan, người đứng đầu bộ phận ngân hàng trung ương của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), chính những đợt bán này lại cho thấy vai trò cốt lõi của vàng với tư cách là một tài sản thanh khoản, hoạt động tốt trong thời kỳ bất ổn và có thể được sử dụng khi cần.
Chánh Tài